صورت مسئله
گزارش ناقص باعث می‌شود خواننده نتواند طراحی، نمونه‌گیری، تحلیل یا مسیر انتخاب مطالعات را درست ارزیابی کند. شبکه EQUATOR راهنماهای گزارش‌دهی را بر اساس نوع مطالعه فهرست میکند. در سال 2025 (۱۴۰۴)، CONSORT 2025 منتشر شد و طبق متن رسمی، جایگزین CONSORT 2010 برای گزارش کارآزمایی‌های تصادفی شده است. در مقابل، STROBE برای مطالعات مشاهدهای، PRISMA 2020 برای مرورهای نظاممند و راهنماهایی مانند COREQ یا SRQR برای برخی پژوهش‌های کیفی کاربرد دارند.
1. طرح مطالعه را دقیق نام‌گذاری کن
اول مشخص کن مطالعه کارآزمایی تصادفی، cohort، case-control، cross-sectional، مرور نظاممند، مطالعه تشخیصی، مدل پیش‌بینی، مطالعه کیفی یا نوع دیگری است. واژه کلی «پژوهش کمی» برای انتخاب reporting guideline کافی نیست.
2. برای کارآزمایی تصادفی از CONSORT 2025 شروع کن
CONSORT 2025 در 14 آوریل 2025 (۲۵ فروردین ۱۴۰۴) منتشر شد و نسخه رسمی میگوید CONSORT 2010 را supersede میکند. چک‌لیست جدید ۳۰ آیتم دارد و موضوعات open science، دسترسی به پروتکل و طرح تحلیل، اشتراک داده و جزئیات تحلیل را پررنگ‌تر کرده است. افزونههای مرتبط با طراحی خاص را نیز در صورت نیاز بررسی کن.
3. برای مطالعات مشاهدهای، STROBE را با طراحی تطبیق بده
STROBE برای گزارش cohort، case-control و cross-sectional توسعه یافته است. این راهنما چک‌لیست گزارش‌دهی است، نه ابزار نمره‌دهی کیفیت روش‌شناسی و نه نسخه‌ای که بگوید مطالعه را چگونه طراحی کنی. آیتم‌ها را با ساختار مقاله و دستور مجله تطبیق بده.
4. برای مرور نظاممند، PRISMA 2020 و افزونه مناسب را ببین
PRISMA 2020 شامل چک‌لیست اصلی و نمودار جریان به‌روز است و برای گزارش مرورهای نظاممند طراحی شده است. اگر نوع مرور یا حوزه شما افزونه مشخصی دارد، آن را جداگانه بررسی کن. PRISMA گزارش را شفاف میکند اما جای پروتکل، جست‌وجوی مناسب یا ارزیابی خطر سوگیری را نمی‌گیرد.
5. برای پژوهش کیفی، روش خاص را مبنا قرار بده
برای مصاحبه و گروه کانونی، COREQ یکی از راهنماهای شناخته‌شده است؛ SRQR نیز دامنه عمومی‌تری برای گزارش پژوهش کیفی دارد. انتخاب را با روش واقعی مطالعه هماهنگ کن و از چک‌لیست برای افزودن جزئیاتی استفاده کن که در متن اولیه جا افتاده‌اند، نه برای تغییر پسینی روش انجام‌شده.
6. چک‌لیست را در پایان کار باز نکن
بهتر است از زمان طرح‌ریزی مقاله بدانید چه اطلاعاتی باید ثبت شوند. نسخه نهایی را آیتم‌به‌آیتم کنترل و محل گزارش هر مورد را مشخص کن. سپس دستور نویسندگان مجله هدف را نیز بررسی کن، چون reporting guideline حداقل اطلاعات علمی را میدهد و قالب ارسال مجله قواعد دیگری دارد.
Reporting guideline با ابزار ارزیابی کیفیت یکی نیست
راهنماهای گزارش‌دهی می‌گویند چه اطلاعاتی باید شفاف گزارش شود. آن‌ها به‌تنهایی تعیین نمی‌کنند طراحی از نظر خطر سوگیری خوب بوده است. ممکن است مطالعه‌ای تمام آیتم‌های STROBE را گزارش کند اما همچنان محدودیت روش‌شناختی جدی داشته باشد.
برای ارزیابی کیفیت یا risk of bias از ابزار متناسب با سؤال و طراحی استفاده کن و آن را با چک‌لیست گزارش‌نویسی خلط نکن.
یک مقاله ممکن است بیش از یک راهنما لازم داشته باشد
یک کارآزمایی می‌تواند علاوه بر CONSORT به افزونه مداخلات غیردارویی، harms یا گزارش چکیده نیاز داشته باشد. یک مرور نظاممند از مطالعات تشخیصی نیز ممکن است افزونه PRISMA مرتبط داشته باشد.
قاعده عملی این است: ابتدا راهنمای پایه طراحی، سپس افزونههای اختصاصی مداخله، پیامد یا نوع گزارش را بررسی کن.
نسخه راهنما مهم است
استفاده از نسخه منسوخ می‌تواند آیتم‌های جدید را از قلم بیندازد. برای نمونه CONSORT 2025 رسماً جایگزین نسخه 2010 شده است؛ بنابراین در پروژه جدید نباید صرفاً از فایل قدیمی که روی رایانه دارید استفاده کنید.
نسخه و URL منبع راهنما را در پوشه پروژه ثبت کن تا تیم بداند کنترل نهایی با کدام نسخه انجام شده است.
نقشه اجرایی
- نوع طراحی مطالعه را با اصطلاح دقیق مشخص کن.
- در EQUATOR راهنمای پایه و افزونههای مرتبط را پیدا کن.
- نسخه و تاریخ راهنمای انتخاب‌شده را ثبت کن.
- چک‌لیست را پیش از نگارش نهایی مرور و موارد قابل ثبت را جمع‌آوری کن.
- در نسخه نهایی محل گزارش هر آیتم را مشخص کن.
- دستور نویسندگان مجله هدف را جداگانه با guideline تطبیق بده.
- چک‌لیست گزارش‌دهی را جایگزین ارزیابی risk of bias یا کیفیت روش‌شناسی نکن.
خطاهای رایج
- انتخاب guideline فقط بر اساس رشته دانشگاهی و نه طراحی مطالعه
- استفاده از CONSORT 2010 برای مقاله جدید در حالی که CONSORT 2025 منتشر شده است
- تعبیر STROBE یا PRISMA به‌عنوان ابزار نمره کیفیت مطالعه
- بازکردن چک‌لیست فقط در روز ارسال مقاله
- نادیده‌گرفتن افزونههای مرتبط با نوع طراحی یا مداخله
- فرض اینکه رعایت چک‌لیست می‌تواند روش اجراشده را پس از پایان مطالعه اصلاح کند
چک‌لیست
پرسش‌های متداول
برای کارآزمایی تصادفی هنوز CONSORT 2010 را استفاده کنم؟
برای گزارش جدید، منبع رسمی CONSORT 2025 میگوید نسخه 2025 جایگزین 2010 شده است. افزونههای مرتبط را نیز بسته به طراحی بررسی کن.
آیا STROBE کیفیت مطالعه مشاهدهای را نمره میدهد؟
خیر. STROBE راهنمای گزارش شفاف مطالعات مشاهدهای است و خود منابع رسمی تأکید میکنند که ابزار ارزیابی کیفیت طراحی نیست.
PRISMA یعنی مرور من حتماً نظاممند و کمسوگیری است؟
خیر. PRISMA کاملبودن گزارش را تقویت میکند. کیفیت سؤال، جستوجو، انتخاب مطالعات، ارزیابی خطر سوگیری و روش ترکیب شواهد جداگانه باید ارزیابی شوند.
اگر مجله قالب متفاوتی بخواهد چه کنم؟
هر دو را رعایت کن: guideline برای محتوای علمی لازم و Instructions for Authors برای قالب، محدودیت واژه، فایل‌ها و شیوه ارسال.
منابع
- Hopewell S, Chan A-W, Collins GS, et al. CONSORT 2025 statement: updated guideline for reporting randomised trials. BMJ. 2025;389:e081123. doi:10.1136/bmj-2024-081123.
- von Elm E, Altman DG, Egger M, Pocock SJ, Gøtzsche PC, Vandenbroucke JP. The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) Statement: Guidelines for Reporting Observational Studies. PLoS Medicine. 2007;4(10):e296. doi:10.1371/journal.pmed.0040296.
- Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021;372:n71. doi:10.1136/bmj.n71.
- EQUATOR Network. Reporting guidelines for main study types.